Lüks bir mağazaya giren iki müşteri düşünün.
Biri elbise ve kürk manto giyiyor,
diğeriyse ceket ve spor kıyafetler giyiyor.
Sizce hangisi daha çok para harcar?
Araştırmacılar 2013'te bu soruyu Milano'daki butik mağazalara sorduğunda
verdikleri cevap ezici bir farkla, spor kıyafet giyen kişi oldu.
Ancak çok değil, 90'larda toplum içinde eşofman altı giymek
espri konusuydu.
Yine mi eşofman altı?
Eşofman altıyla nasıl bir mesaj verdiğini biliyor musun?
Dünyaya "Pes ediyorum." diyorsun.
Zira binlerce yıl boyunca
giyim kuralları aşağı yukarı aynıydı.
Kumaşın ve dikimin kalitesi statü sembolüydü.
Gücü yetenler bir terzi veya modistra tutuyordu.
Giyim kuşam zenginleri fakirlerden, erkekleri kadınlardan ayırt ediyordu.
Kendilerini kabul edilebilir sunmak için
kadınların yapması gereken birçok şey vardı.
Bu engelleri aşıyoruz.
Günümüzde taytlar dünyaya egemen oluyor.
Günümüzde kadın ve erkekler birçok aynı kıyafeti giyiyor.
Dünyanın en zenginlerinden bazıları sokaktaki herhangi biri gibi giyiniyor.
Lüks moda da sokak giyim tarzından ilham alıyor.
Bunun gibi spor kıyafetler 300 milyarı aşan küresel bir pazar hâline geldi.
Bu, aldığımız kıyafetlerin neredeyse dörtte biri.
Peki bu nasıl oldu?
Nasıl bu kadar rahat giyinmeye başladık
ve bunu neden yapıyoruz?
Tasarımcılarımız rahat yaşam için yeni modalar yarattı.
NETFLIX ORİJİNAL BELGESEL DİZİSİ
Bu sentetik elyaf.
Bundan elbise mi yapıyoruz yani?
Mucizevi kumaş araştırmaları bir kıyafet devrimi yarattı.
Elastan kumaş için geldim.
Modanın nihayet daha da kültürel olması çok hoşuma gidiyor.
Günlük hayatımda spor kıyafetlerimi
giyebilmek istiyorum.
Kıyafetler daha rahat oldu ve ayrıca her yere de giyebiliyordunuz.
Evet, "athleisure" kavramı muhtemelen,
bilemiyorum,
sanırım 2011, 2012 civarında ortaya çıktı
ve sanki şaka gibiydi.
Daha çok spor yaptığımız için mi daha spor giyiniyoruz?
Hayır.
Athleisure.
Spor kıyafetler giyip yine de harika görünmek.
Bu pantolonla spor yapıyor musunuz?
Evet, sanırım.
- Ama yapmadınız, değil mi? - Hayır, yapmadım.
"Athleisure" terimi yeni olabilir
ama bu trend yeni değil.
Her şey boş zamanla başladı.
Boş zaman elit sınıfla alakalıdır.
Tarih boyunca yönetici elit sınıfın boş zamanı olmuştur
çünkü tüm işi yapan hizmetçileri veya köleleri vardı.
Ancak 20. asrın başlarına geldiğimizde sanayileşen ülkelerde
ortalama bireylerin hayat kalitesi de artıyordu.
Zaman tasarrufu sağlayan yeni teknolojiler ve örgütlü iş gücü baskısı
çalışma saatleri konusunda düzenleme getirdi.
Bir ömürlük süre zarfında haftalık ortalama çalışma süresi
65'ten 46'ya düştü.
En büyük düşüşlerden biri ABD'deydi.
20. asrın başlarında şunu görüyorsunuz:
Orta hâlli insanların daha çok boş vakti oluyor.
Böylece onlar da spora katılım gösteriyorlar.
Kapalı spor salonları tüm Amerika'ya yayıldı.
Bu konseptin öncüsü Almanya'ydı
ve antik Yunan'dan ilham alıyordu.
"Gymnasium" kelimesi Yunanca "gymnós"tan,
yani "çıplak" tan geliyor çünkü ilk spor kıyafetleri
aslında yoktu.
Bu, 1800'lerin sonunda spora gidenlerin kıyafetlerine nazaran
çok daha az kısıtlayıcıydı.
Daha sonra bu kıyafetler de daha rahat olmaya başladı.
Bunun sebebi spor salonlarının cinsiyete göre ayrılmış özel alanlar olmasıydı.
Yani kadınlar şehir sokaklarında skandal yaratabilecek
jimnastik pantolonları gibi yeni tasarımlar giyebiliyordu.
Kadınlar tutuklanma pahasına, bu daha rahat tarzların kabul görmesi için
kampanyalar düzenliyordu.
Dönem sebebiyle kadın kıyafetleri çok kısıtlayıcı olabiliyordu.
Varlıklı kadınlar giyinmek için bazen yardıma ihtiyaç duyuyordu.
Ama kadınlar üniversitede spor yapabilmeye başlayınca
ve şehirlerde bisiklet popüler olunca
bu rahat kıyafetler mahrem olmaktan çıktı.
İşte o zaman her şey değişmeye başladı.
Tenis kıyafetlerine bakın.
1900'de oyuncular bileğe kadar inen etek,
uzun kollu bluz ve korse giymek zorundaydı.
Daha sonra etekler kısaldı.
Daha da kısaldı.
Fransız Suzanne Lenglen gibi tenisçiler stil ikonları hâline geldi.
Oyunu daha ilginç kılan bir kostüm sundu.
Onun imzası olan diz boyunda pileli etek, kolsuz üst, kıvrılmış çorap ve saç bandı
oyunu daha iyi oynamasına yardımcı oldu ve kadınlar yenilikçi bir ifade olarak
onun tarzını taklit etmeye başladı.
1920'lere gelindiğinde Vogue dergisi tenisten ilham alan tarzları
düzenli olarak kapak yapıyordu.
Spor için üretilen kıyafetler ana akım moda olmaya başladı.
20. asrın başlarında
Amerika'da bu konuların daha muğlaklaştığı görülüyor.
Aslında boş vakit etkinliklerinde
terlemek için giyeceğiniz kazak gibi bir şey,
daha sonra rahat ve sportif görünmek için giydiğiniz bir şeye dönüştü.
Şortla oynarken çok daha rahat hissediyorum
çünkü tepelerde topa vururken veya dolaşırken eteğim uçuşmuyor.
İnsanların özgür ve rahatça hareket etmesini sağlayan kıyafetlerin
neredeyse hepsi spor giysisi olarak başladı.
Kroketten spor ayakkabı, kürekten yakasız gömlek
ve polodan balıkçı yaka doğdu.
Bu yeni rahat Amerikan tarzı "spor giyim" olarak tanındı.
SPOR GİYİM
Bunun gibi reklamlar bu kıyafetleri rahat,
yıkaması kolay...
İnsan üretimi malzemelerle baştan aşağı ışık saçın.
...ve plastikten yapılma olarak tanıttı.
Neredeyse tüm insanlık tarihi boyunca kumaşlar ya hayvanlardan ya da bitkilerden
elde edildi.
İpek böcekleri ipek verdi,
koyunlar yün verdi,
keçiler kaşmir verdi,
keten bitkisi keten verdi
ve pamuk bitkisi de elbette pamuk verdi.
Pamuğu ele alırsak, kolaylıkla erişilebilirdi
ve neredeyse dünyanın her yerinde yetişiyordu.
Yani herkesin erişimi vardı.
Ama kısıtlamaları vardı.
Pamuk, ağırlığının yüzde sekizi kadar su tutabilir.
Yün için bu oran yüzde 30'a kadar çıkar.
Bu yün mayolar ıslandıklarında 3,6 kilo oluyorlardı.
Daha sonra bilim insanları laboratuvarda yepyeni bir kumaş türü keşfetti.
Modern kimya mucizesi bizi yeni modern kumaşlar dünyasına taşıdı.
20-30 yıl içerisinde DuPont kimya şirketi
tüm dünyaya bu sentetik elyafları tanıttı.
Önce naylon çıktı.
DuPont bu ipeğimsi kumaşı kadınlara,
zamanın kaşındıran yün çoraplarına alternatif olarak sundu.
Çok başarılı oldular.
Kadınlar bedava naylonu almak için kapışıyor.
Bu, sadece çekici olmak istediklerini gösterir.
Bunun için arkadaşlarını devirmeleri gerekse bile.
Moda dergileri çok geçmeden, kadınları zaman alıcı kıyafet derdinden
kurtardığını iddia eden yeni, yapay kumaş reklamlarıyla doldu.
DuPont daha sonra devrim niteliğinde bir şey icat etti.
Elastan kumaşı konuşmalıyız.
İlk olarak Lycra markası altında pazarlanan elastan kumaş
daha hafif, elastik ve şekillendirici olması için
doğal kumaşlarla harmanlandı.
Yani bedene çok daha sıkı oturan ama çok da rahat olan giysiler
yaratabiliyordunuz.
Bu, ustalık gerektiren, pahalı kesim ve dikim olmadan
bedene oturan kıyafetler yapmayı mümkün kıldı.
Likrayla herhangi bir aptal üretici bile vücudu saran kıyafetler yapabilirdi.
Vücudu saran elastan, spor için giydiğimiz şeylerde devrim yarattı.
Yüzme, kayak, bisiklet, dans ve yoga bundan nasibini aldı.
Ama elastan kumaşın büyük bir sorunu var: Yapışmasını istemediğiniz yerlere de
yapışabiliyor.
Spor yapmaya hazır mısınız?
Jane Fonda videolarına bakarsanız bu sorunu streç giysi üzerine
body giyerek çözdüklerini görüyorsunuz.
Karın içeri, kalça...
Ardından tayt doğdu.
Bu pantolonun mükemmel olduğunu kabul ederek Lululemon'ı kurdum.
Ardından bir numaralı icat ağ kısmındaki ek parça oldu.
Doğru duydunuz.
Ağ kısmındaki ek parça.
Bacaklar arasına yerleştirilen, kapsama ve esnekliği artıran
baklava biçimli kumaş parçası.
Esasen bu streç giysiyi aldım ve pantolona bunu ekledim.
Böylece kadınların terli bir antrenmandan sonra
sokağa çıkmaları kabul edilebilir oldu.
Bunun gibi tasarım icatları dar kıyafetleri daha kapalı yaptı.
Dışarı çıkıp spor yapmanın, sonra da çocuklarımı okula götürüp işe gelmemin
kabul edilebilir olmasını istiyorum.
Çok para harcamak veya giderken üstümü değiştirmek de istemiyorum.
Tek bir tayt giymek istiyorum.
Bu yüzden spor kıyafet sektörü çok büyüdü.
Günümüz kadınına çok uygun.
Günümüzde Amerikan kadınları kottan daha çok streç pantolon alıyor.
Ancak bundan
şuna geçmek
zaman aldı.
İnsanların kendilerine şaşırtıcı derecede teşhirci gelen bir şeye
alışmaları çok zaman aldı.
Bu yavaş yavaş moda fotoğrafları, filmler ve dizilerin
aracılık ettiğibir şeydi.
1960'ların başında neredeyse her Amerikalının evinde televizyon vardı.
Tam da bu zamanda Amerikan tarihinin en büyük nesli gençlik dönemindeydi.
Gençlik akımları da çok önemliydi.
Bunu 20. asrın başında,
yine 60'lar, 70'ler ve 80'lerde görüyorsunuz.
Ondan sonra da hiç durmadı.
Televizyon da sporcuları hiç olmadığı kadar ünlü yapıyor,
profesyonel spor takımları yavaş yavaş beyaz olmayan sporcuları alıyordu.
1950'de NBA'deki siyahi oyuncu sayısı üç iken
1990'ların başlarında toplamda neredeyse yüzde 75'e çıkmıştı.
MUHAMMED ALİ
Sporcuları televizyonda kapüşon, elastan kumaş
ve spor ayakkabılarıyla görmek yeni trendleri doğurdu.
Satıcılar bu durumu fark etti.
Televizyonda gördükleri için havalı şeyler arıyorlar
ve tüm çocukların bunu giymek istemesi onları etkiliyor.
Gençlerin yaşam tarzı,
alışkanlıkları ve ilgi duydukları şeyler yavaş yavaş
resmî iş kıyafetlerinden rahat giyime doğru
kaymaya başladı.
Bu yeni idoller yeni bir müzik türü modasına da
esin kaynağı oldu.
Run DMC 1986'daki Raising Hell albümünde "My Adidas" şarkısına yer verdi
Bu, Billboard Top 10'a yükselen ilk rap albümü oldu.
Şarkının sözleri Adidas'ın Run DMC'yle sponsorluk anlaşması yapmasını sağladı.
Bu, bir giyim şirketiyle bir hip-hop sanatçısı arasındaki
birçok ortaklığın ilkiydi.
Bu ortaklıklar daha önce golf kulüpleriyle ve ayrıcalıklı olmayla özdeşleşmiş
tüm markaların demokratikleşmesine yardımcı oldu.
Bu Ralph Lauren. Anlıyor musun?
Havalı polo günlerini anımsatıyor.
Hip-hop şarkıcılarının bunu benimseyip
kendilerince yorumlamaları
statünün ne anlama geldiği, statüye kimin erişebildiği
ve nasıl tanımlandığı konusunda gerçek bir söylemdi.
Nihayetinde başarı göstergelerine kim sahipti?
Bu tarz "sokak giyimi" olarak tanındı.
SOKAK GİYİMİ
Tarih boyunca başarı göstergelerinden uzak tutulanlar
yavaş yavaş bu göstergeleri belirlemeye başlamıştı.
Hip-hop dünyadaki en popüler müzik türlerinden biri oldukça
bu tarz da tüm dünyaya yayıldı.
New York'ta başladı, önce ana akım Amerika'ya
sonra da Fransa'ya ulaştı.
Japon gençler giyiniyor ve evet, bu tarza uyum sağlıyorlar.
Evet, bana çekici geliyor.
Bu hip-hop, değil mi? Sokak giyimi.
Resmî bir şeyden rahat, atletik, "ne olursa olsun" tarzı bir şeye geçince
tüm bunlar, statü hiyerarşisi olarak bildiklerimizi
ve insanları çabucak, estetik açıdan tanımlayışımızı
gerçekten baş aşağı ediyor.
Yıllar içinde bu trendlerin farklı adları oldu.
Spor giyim, sportif giysiler, sokak giyimi ve şimdi de athleisure.
Hepsi de daha rahat giyinmemizi sağladı
ve bu da giysilerin anlamını altüst etti.
Spor kıyafetler zenginliği kürkten daha iyi yansıtabilir.
Kadınlar bir zamanlar erkeklere özel olan kıyafetleri giyiyor
ve milyarderler halk içine spor ayakkabı ve kapüşonla çıkıyor.
Daha çok insan aynı şekilde giyinse de
bu, hepsinin aynı görüldüğü anlamına gelmiyor.
Evet, kapüşon ve kot giyerek gezebiliyorlar
çünkü onlar Silikon Vadisi'ndeki milyarder beyazlar.
Bu ayrıcalığa sahip olmayan diğerleri
kapüşonla gezemiyorlar.
İnsanlar asırlar boyunca halk içinde serbest, güven içinde, rahatça dolaşma
ve vücutlarını istedikleri gibi gösterme hakkı için mücadele etti.
Giyim hâlâ çetin bir konu ve bu savaşın bitmediğini görmek için
haberleri izlemeniz yeterli.
Protestocular formaları, kolsuz tişörtleri ve beyzbol kasketlerini tersten giydi.
Bunlar şehrin gece kulübü mahallesinde yeni kıyafet kuralınca yasaklanan şeyler.
Siyahi olması ve kapüşon takması
onu evine giderken bile şüpheli hâle getiriyor.
Cannes belediye başkanı Fransız Rivierası plajlarında
kadınların haşema giymesini geçici olarak yasakladı.
Serena Williams'ın kara kedi elbisesini giymesi yasaklanacak.
Üstüne şort veya etek giymeden tayt giyen kızların
kampüse girmesine izin verilmeyecek.
Şirketin kurucusu ve başkanı Chip Wilson
yapmış olduğu yorumlara gelen tepki üzerine görevi bırakıyor...
Açıkçası bazı kadınların vücudu buna uygun değil.
Giysilerimizin ve bedenlerimizin erkekler tarafından denetlenmesinden bıktık.
Athleisure, spor giyim ve kültürel değişimler
kişisel rahatlığımıza her şeyden çok değer verdiğimizi
anlamamızı sağladı.